آیا مصرف روزانه لیموترش می‌تواند به پیشگیری از دیابت و پرفشاری خون کمک کند؟

لیموترش یکی از پرمصرف‌ترین مرکبات در سفره ایرانی است؛ از آب‌لیمو کنار غذا گرفته تا لیموی تازه در سالاد و چای. بسیاری از افراد می‌پرسند آیا خوردن روزانه لیموترش می‌تواند از بروز دیابت نوع دو و پرفشاری خون پیشگیری کند یا این فقط یک باور عامیانه است. پاسخ علمی این است که لیموترش می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی مفید برای قلب و قند خون باشد، اما به‌تنهایی «دارو» نیست و جایگزین سبک زندگی سالم یا درمان پزشکی نمی‌شود.

در این مقاله، تیم علمی
فروشگاه تجهیزات پزشکی کیان‌طب
با استناد به مطالعاتی مانند
Effect on Blood Pressure of Daily Lemon Ingestion and Walking (J Nutr Sci Vitaminol, 2014)،
مقاله
Antihypertensive and Vasorelaxant Effects of Citric Acid and Lemon Juice (Nutrients, 2023)
و پژوهش‌های بزرگ درباره مصرف میوه و خطر دیابت، نقش احتمالی لیموترش در پیشگیری از پرفشاری خون و دیابت نوع دو را به زبان ساده بررسی می‌کند.

لیموترش چه ترکیبات مفیدی دارد؟

لیموترش منبع خوبی از ویتامین C، اسید سیتریک، پتاسیم و ترکیبات گیاهی فعال مانند فلانوئیدها (از جمله هسپریدین و اریوسیتروئید) است. این ترکیبات می‌توانند به عنوان آنتی‌اکسیدان عمل کنند، از آسیب اکسیداتیو به سلول‌ها جلوگیری کنند و به عملکرد بهتر دیواره رگ‌ها کمک کنند.

اسید سیتریک موجود در لیمو علاوه بر طعم ترش، در متابولیسم انرژی و چرخه تری‌کربوکسیلیک اسید (Krebs) نقش دارد و می‌تواند بر حالت اسیدی–قلیایی ادرار و جذب برخی مواد معدنی نیز اثر بگذارد. پتاسیم لیمو هم به تنظیم فشار خون کمک می‌کند؛ هرچند میزان آن نسبت به برخی میوه‌ها متوسط است.

تأثیر مصرف روزانه لیموترش بر فشار خون

در یک مطالعه ژاپنی با عنوان
Effect on Blood Pressure of Daily Lemon Ingestion and Walking
روی زنان میانسال، پژوهشگران بررسی کردند که مصرف روزانه لیمو و تعداد قدم‌های روزانه چه ارتباطی با فشار خون دارد. شرکت‌کنندگان به‌طور معمول هر روز مقداری لیمو مصرف می‌کردند و تعداد قدم‌هایشان با پedometer ثبت شد.

نتایج نشان داد بین «میزان مصرف لیمو» و «تعداد قدم‌ها» از یک طرف و کاهش فشار خون سیستولیک و کاهش سرعت موج نبض (شاخص سفتی شریان‌ها) از طرف دیگر، رابطه معکوس وجود دارد؛ یعنی هرچه لیمو و پیاده‌روی بیشتر بود، فشار خون و سفتی عروق کمتر بود. نویسندگان نتیجه گرفتند که لیمو و فعالیت بدنی احتمالاً هر کدام از مسیر جداگانه‌ای روی فشار خون اثر می‌گذارند و ترکیب این دو می‌تواند برای سلامت عروق مفید باشد.

در مطالعه‌ای دیگر،
Antihypertensive and Vasorelaxant Effects of Citric Acid and Lemon Juice
نشان داد که اسید سیتریک و آب لیمو در مدل‌های انسانی و حیوانی می‌توانند باعث گشاد شدن عروق و کاهش متوسط فشار خون شوند. البته این اثرات در حد «کمک‌کننده» بودند و جایگزین دارو در بیماران با پرفشاری خون متوسط یا شدید محسوب نمی‌شوند.

نقش لیموترش در پیشگیری از دیابت نوع دو

شواهد موجود بیشتر درباره «میوه به‌طور کلی» و «مرکبات» است تا فقط لیموترش. در یک تحلیل بزرگ که در مجله BMJ با عنوان
Fruit consumption and risk of type 2 diabetes
منتشر شده، مصرف منظم میوه کامل با کاهش خطر دیابت نوع دو مرتبط بود؛ هرچند برخی میوه‌ها (مثل سیب و بلوبری) اثر قوی‌تری نشان دادند. برای مرکبات، ارتباط محافظتی ملایم اما مثبت گزارش شد.

مطالعه دیگری در مجله Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism با عنوان
Associations Between Fruit Intake and Risk of Diabetes in the UK Biobank
نیز نشان داد که مصرف بیشتر میوه‌های تازه – از جمله مرکبات – با کاهش ریسک دیابت نوع دو همراه است، حتی پس از تعدیل برای عوامل دیگری مثل وزن، فعالیت بدنی و سیگار.

این مطالعات به‌طور خاص روی «لیموترش تنها» تمرکز نداشتند، اما نشان می‌دهند که گنجاندن مرکبات در سبد غذایی روزانه می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی محافظ در برابر دیابت باشد؛ البته به شرطی که در قالب میوه کامل یا آب‌لیمو بدون شکر اضافه مصرف شود، نه به شکل نوشیدنی‌های شیرین آماده.

چرا لیموترش ممکن است به فشار خون و قند خون کمک کند؟

پژوهش‌ها چند مکانیسم احتمالی را مطرح کرده‌اند:

– آنتی‌اکسیدان‌ها و فلاونوئیدها: ترکیباتی مانند هسپریدین در مرکبات می‌توانند التهاب و استرس اکسیداتیو را کاهش دهند؛ دو عاملی که در شکل‌گیری مقاومت به انسولین و آسیب عروقی نقش دارند.
– ویتامین C: متاآنالیزها نشان داده‌اند که دریافت بالاتر ویتامین C با کاهش خفیف فشار خون و بهبود عملکرد اندوتلیوم (سطح داخلی رگ‌ها) ارتباط دارد.
– اسید سیتریک: همان‌طور که مطالعه Nutrients نشان داد، اسید سیتریک می‌تواند باعث گشاد شدن عروق و کاهش مقاومت محیطی شود و به این ترتیب، فشار خون را کمی پایین بیاورد.
– جایگزین سالم: وقتی فرد از آب‌لیمو در آب ساده، سالاد و غذا استفاده می‌کند، احتمالاً کمتر به نوشیدنی‌های شیرین و سس‌های پرنمک و پرچرب متکی می‌شود؛ همین جایگزینی در کاهش ریسک دیابت و پرفشاری خون نقش دارد.

لیموترش معجزه نمی‌کند؛ نکات مهم برای بیماران

شواهد موجود نشان نمی‌دهد که مصرف لیموترش به‌تنهایی بتواند از بروز دیابت یا پرفشاری خون جلوگیری کند یا دارو را حذف کند. بیشتر مطالعات، اثر لیمو را در کنار سایر عوامل سبک زندگی (رژیم سالم، پیاده‌روی، کنترل وزن) بررسی کرده‌اند و خود پژوهشگران تأکید کرده‌اند که لیمو باید به‌عنوان «عامل کمکی» دیده شود.

افراد مبتلا به زخم معده فعال، رفلاکس شدید یا کسانی که داروهای خاصی مصرف می‌کنند (مثلاً برخی داروهای کبدی یا کلیوی) بهتر است قبل از مصرف زیاد آب‌لیمو با پزشک مشورت کنند. همچنین افزودن شکر زیاد به شربت لیمو می‌تواند اثرات مفید آن بر قند خون و وزن را خنثی کند.

جمع‌بندی: جایگاه واقعی لیموترش در پیشگیری از دیابت و پرفشاری خون

مصرف روزانه مقدار معقولی لیموترش – مثلاً استفاده از آب‌لیمو تازه در آب، سالاد و غذا – می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد که از قلب و عروق محافظت می‌کند و در کنار دیگر میوه‌ها و سبزی‌ها، خطر دیابت نوع دو و پرفشاری خون را کاهش می‌دهد. اما هیچ مطالعه‌ای نشان نداده که لیموترش به‌تنهایی و بدون اصلاح وزن، فعالیت بدنی و سایر عادات غذایی بتواند از دیابت یا پرفشاری خون جلوگیری کند.

اگر در معرض خطر دیابت یا پرفشاری خون هستید، بهترین کار این است که در کنار گنجاندن لیمو و سایر میوه‌ها در رژیم غذایی، وزن خود را مدیریت کنید، تحرک بدنی منظم داشته باشید و به‌صورت دوره‌ای فشار خون و قند خون خود را با نظر پزشک کنترل کنید. هدف تیم علمی
فروشگاه تجهیزات پزشکی کیان‌طب
این است که با ارائه اطلاعات علمی و بی‌طرف، به شما کمک کند از گیاهان و مواد غذایی مفید، در چارچوبی ایمن و واقع‌بینانه استفاده کنید.