تأثیر خواب ناکافی بر کندیِ بهبود زخم در بیماران دیابتی

یکی از مشکلات مهم در دیابت، دیر خوب شدن زخم‌ها و خطر بالاتر عفونت، به‌ویژه در پاها، است. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که کیفیت و مقدار خواب نیز می‌تواند بر سرعت ترمیم زخم تأثیر بگذارد؛ موضوعی که برای بیماران دیابتی با زخم‌های مزمن اهمیت دوچندان دارد.

در این مقاله، تیم علمی
فروشگاه تجهیزات پزشکی کیان‌طب
با استناد به مقالاتی مانند
Sleep fragmentation delays wound healing in a mouse model of type 2 diabetes (Sleep, 2018)،
Association of sleep-disordered breathing and wound healing in patients with diabetic foot ulcers (J Clin Sleep Med, 2021)
و مطالعه
Effect of sleep quality on wound healing among patients undergoing emergency laparotomy (J Clin Sleep Med, 2025)
توضیح می‌دهد خواب ناکافی چگونه روند بهبود زخم را در بیماران دیابتی کند می‌کند.

چرا زخم‌ها در دیابت دیرتر خوب می‌شوند؟

در دیابت، بالا بودن قند خون به عروق کوچک و اعصاب آسیب می‌زند، جریان خون به اندام‌ها را کاهش می‌دهد و عملکرد گلبول‌های سفید را مختل می‌کند. مرور
Effect of Diabetes on Wound Healing (2024)
نشان می‌دهد که تقریباً همه مراحل ترمیم زخم – از التهاب اولیه تا شکل‌گیری بافت جدید و بازسازی نهایی – در دیابت دچار اختلال می‌شود؛ بنابراین هر عامل اضافی مانند خواب ناکافی می‌تواند این روند را بیشتر کند کند.

پژوهش حیوانی: خواب تکه‌تکه و زخم دیابتی

در مطالعه‌ای که نتایج آن در مجله
Sleep (2018)
منتشر شده، پژوهشگران روی موش‌های چاق مبتلا به دیابت نوع دو (مدل db/db) بررسی کردند که «تکه‌تکه شدن خواب» چه اثری بر ترمیم زخم دارد. خواب این موش‌ها در طول شب بارها به‌طور کنترل‌شده قطع شد تا وضعیتی شبیه بی‌خوابی و بیدار شدن‌های مکرر در انسان ایجاد شود.

نتیجه این بود که موش‌های دیابتی با خواب تکه‌تکه برای رسیدن به ۵۰ درصد بهبود زخم، تقریباً دو تا سه برابر بیشتر از موش‌های سالم یا موش‌های دیابتی با خواب طبیعی زمان نیاز داشتند. نویسندگان مقاله نتیجه‌گیری کردند که اختلال در «سیگنال‌دهی لپتین» و افزایش پروتئین‌های التهابی در اثر خوابِ تکه‌تکه، یکی از دلایل اصلی این تأخیر در بهبود زخم است.

پژوهش انسانی: اختلال تنفس خواب و زخم پای دیابتی

در مطالعه‌ای با عنوان
Association of sleep-disordered breathing and wound healing in patients with diabetic foot ulcers (J Clin Sleep Med, 2021)
۱۲۴ بیمار مبتلا به زخم پای دیابتی بررسی شدند. در این مطالعه از پلی‌سونوگرافی شبانه برای ارزیابی «اختلالات تنفسی خواب» مانند آپنه انسدادی خواب، میزان تکه‌تکه شدن خواب و افت اکسیژن خون استفاده شد.

نتایج نشان داد که «تکه‌تکه شدن خواب» و «کاهش اکسیژن خون در طول شب» پیش‌بینی‌کننده‌های قوی‌تری برای بهبود ضعیف زخم، عود مجدد زخم و افزایش خطر مرگ بودند، در حالی‌که فقط تعداد وقفه‌های تنفسی (شاخص AHI) به‌تنهایی پیش‌بینی‌کننده خوبی نبود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که کیفیت واقعی خواب و میزان اکسیژن‌رسانی در شب، برای ترمیم زخم در بیماران دیابتی بسیار مهم است.

مطالعه ۲۰۲۵: کیفیت خواب و ترمیم زخم جراحی

در مطالعه‌ای مشاهده‌ای با عنوان
Effect of sleep quality on wound healing among patients undergoing emergency laparotomy (J Clin Sleep Med, 2025)
۱۱۰ بیمار پس از جراحی اورژانسی شکم تا روز هشتم بعد از عمل پیگیری شدند. کیفیت خواب با «مقیاس تک‌سؤالی کیفیت خواب» و وضعیت ترمیم زخم با سیستم درجه‌بندی Southampton ارزیابی شد.

نتایج نشان داد که «کیفیت خواب ضعیف در هفته پس از عمل»، «مدت خواب کوتاه‌تر»، «وجود بیماری‌های همراه» و «افزایش شاخص‌های التهابی» همگی با احتمال بیشتر اختلال در ترمیم زخم مرتبط بودند. مدل آماری مطالعه نشان داد بیماران با کیفیت خواب بد، ده‌ها برابر بیشتر در معرض مشکلات ترمیم زخم نسبت به کسانی بودند که خواب خوبی گزارش کرده بودند.

چرا خواب ناکافی روند ترمیم زخم را کند می‌کند؟

مرورهایی درباره «خواب و متابولیسم» و «خواب و سیستم ایمنی» توضیح می‌دهند که در فازهای عمیق خواب، بدن تولید برخی سیتوکین‌های ضدالتهابی و فاکتورهای رشد را افزایش می‌دهد و شرایط را برای تکثیر سلول‌های ترمیمی و بازسازی بافت آماده می‌کند. وقتی خواب کوتاه، تکه‌تکه یا با اکسیژن پایین همراه باشد، این تعادل برهم می‌خورد.

در بیماران دیابتی، که از قبل دچار التهاب مزمن خفیف، مقاومت به انسولین و آسیب عروقی هستند، افزودن بی‌خوابی یا آپنه خواب می‌تواند باعث افزایش بیشتر هورمون‌های استرس مانند کورتیزول، اختلال در عملکرد گلبول‌های سفید و کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت آسیب‌دیده شود؛ مجموعه‌ای از عوامل که همه به کندتر شدن ترمیم زخم کمک می‌کنند.

توصیه‌های علمی برای خواب بهتر در بیماران دیابتی با زخم

بر اساس شواهد بالا، بهبود خواب باید در کنار کنترل قند خون، پانسمان مناسب و مراقبت از پا، بخشی از برنامه درمان زخم در بیماران دیابتی باشد:

– اگر دچار خرخر شدید، توقف تنفس در خواب، بیدار شدن با احساس خفگی یا خواب‌آلودگی شدید روزانه هستید، از پزشک درباره بررسی آپنه خواب (با تست خواب) سؤال کنید. درمان‌هایی مانند CPAP می‌توانند هم کیفیت خواب و هم روند ترمیم زخم را بهبود دهند.
– سعی کنید هر شب ۷ تا ۸ ساعت خواب نسبتاً منظم داشته باشید و ساعت خواب و بیداری‌تان را در طول هفته زیاد تغییر ندهید.
– تماس با صفحه‌نمایش‌ها (موبایل، تبلت، تلویزیون) را حداقل ۳۰–۶۰ دقیقه قبل از خواب کاهش دهید و از مصرف کافئین در ساعات پایانی روز پرهیز کنید.
– در صورت درد شدید زخم که خواب را مختل می‌کند، با پزشک درباره تنظیم مسکن‌ها صحبت کنید؛ کنترل درد، بخشی از بهبود کیفیت خواب است.

جمع‌بندی: خواب کافی، حلقه‌ی گم‌شده در مراقبت از زخم دیابتی

مطالعات حیوانی و انسانی نشان می‌دهند که خواب ناکافی، خوابِ تکه‌تکه و اختلالات تنفسی خواب می‌توانند روند بهبود زخم را در دیابت به‌طور معنی‌داری کند کنند و حتی خطر عود زخم و عوارض جدی‌تر را افزایش دهند. بنابراین، توجه به کیفیت خواب برای بیماران دیابتی با زخم، یک توصیه جانبی نیست؛ بلکه بخشی مهم از مراقبت استاندارد است.

اگر دیابت دارید و با زخم پای دیابتی یا زخم‌های دیرترمیم روبه‌رو هستید، در کنار کنترل دقیق قند خون، مراقبت از زخم و استفاده از کفش مناسب، به خواب خود نیز توجه کنید و در صورت لزوم موضوع را با پزشک یا متخصص خواب در میان بگذارید. هدف تیم علمی
فروشگاه تجهیزات پزشکی کیان‌طب
این است که با تکیه بر شواهد علمی به‌روز، به شما کمک کند تمام عوامل مؤثر بر ترمیم زخم را بهتر بشناسید و مدیریت کنید.