نیمی از افراد مبتلا به دیابت نوع دو از بیماری خود اطلاعی ندارند

دیابت نوع دو یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن در جهان است و در عین حال، بخش قابل‌توجهی از مبتلایان هنوز از وجود این بیماری در بدن خود بی‌خبرند. گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد افراد مبتلا به دیابت در جهان تشخیص رسمی نگرفته‌اند و سال‌ها با قند خون بالا زندگی می‌کنند، بدون این‌که از پیامدهای آن آگاه باشند.
برای مثال، تحلیل منتشرشده توسط
Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME)
و داده‌های
International Diabetes Federation
این شکاف بزرگ در تشخیص را به‌خوبی نشان می‌دهد.

در این مقاله، تیم علمی
فروشگاه تجهیزات پزشکی کیان‌طب
به زبان ساده توضیح می‌دهد چرا تقریباً نیمی از مبتلایان به دیابت نوع دو از بیماری خود اطلاعی ندارند، چه عواملی باعث این پنهان‌ماندن می‌شود و چه راهکارهایی برای تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض وجود دارد.

۱. دیابت پنهان یعنی چه و چرا خطرناک است؟

دیابت نوع دو معمولاً به‌تدریج و در سکوت ایجاد می‌شود؛ قند خون ابتدا کمی بالا می‌رود، سپس در طول سال‌ها بیشتر و بیشتر می‌شود، بدون این‌که لزوماً علامت واضحی ایجاد کند. به افرادی که از نظر آزمایشگاهی دیابت دارند، اما هنوز تشخیص رسمی نگرفته‌اند و درمانی دریافت نمی‌کنند، در ادبیات علمی «دیابت تشخیص‌نداده‌شده» یا «دیابت پنهان» گفته می‌شود.

طبق برآوردهای
IDF Diabetes Facts & Figures،
حدود ۵۸۹ میلیون بزرگسال در جهان با دیابت زندگی می‌کنند و بیش از ۲۵۰ میلیون نفر از آن‌ها هنوز نمی‌دانند دیابت دارند. این افراد در هیچ سامانه ثبت بیماری و برنامه مراقبتی منظم حضور ندارند و همین موضوع باعث می‌شود فرصت طلایی برای پیشگیری از عوارض از دست برود.

۲. چرا نیمی از مبتلایان به دیابت نوع دو از بیماری خود اطلاع ندارند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل، «بی‌علامت بودن نسبی» دیابت نوع دو در مراحل اولیه است. علائمی مثل خستگی، تشنگی خفیف، تکرر ادرار شبانه، تاری دید گذرا یا کمی کاهش وزن، هم شایع‌اند و هم به‌راحتی می‌توان آن‌ها را به استرس، کار زیاد، بی‌خوابی یا افزایش سن نسبت داد؛ بنابراین فرد سال‌ها بدون انجام آزمایش قند خون به زندگی عادی ادامه می‌دهد.

دفتر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت در قاره آمریکا (PAHO) در گزارشی با عنوان
Half of people who have diabetes don’t know it
اشاره می‌کند که در این منطقه، حدود ۱۰ درصد بزرگسالان دیابت دارند و نزدیک به ۴۴ درصد آن‌ها از بیماری خود بی‌اطلاع‌اند. این الگو نشان می‌دهد که حتی در کشورهایی با ساختار نسبتا مناسب سلامت، همچنان درصد بالایی از بیماران شناسایی نمی‌شوند.

۳. چه افرادی بیشتر در معرض دیابتِ تشخیص‌نداده‌شده قرار دارند؟

تحلیل منتشرشده توسط IHME نشان می‌دهد که سهم دیابت تشخیص‌نداده‌شده در میان جوانان بیشتر است؛ در برخی رده‌های سنی زیر ۳۵ سال، تنها حدود یک‌پنجم مبتلایان می‌دانند دیابت دارند. در گزارش
Global News درباره این مطالعه
آمده است که حدود ۴۴ درصد افراد ۱۵ سال به بالا با دیابت، از بیماری خود بی‌خبر هستند و این شکاف در کشورهای با درآمد پایین و متوسط بیشتر است.

همچنین افراد دارای عوامل خطر زیر بیشتر در معرض دیابت پنهان هستند:
– اضافه‌وزن و چاقی شکمی
– سابقه خانوادگی دیابت نوع دو (پدر، مادر، خواهر یا برادر مبتلا)
– کم‌تحرکی و سبک زندگی نشسته
– فشار خون بالا یا چربی خون بالا
– سابقه دیابت بارداری یا تولد نوزاد با وزن بالا

گزارش
PAHO درباره افزایش دیابت در همه کشورهای قاره آمریکا
نیز تأکید می‌کند که رشد چاقی و کم‌تحرکی، سهم بزرگی در افزایش موارد دیابت تشخیص‌نداده‌شده دارد.

۴. علائم ظریفی که نباید نادیده بگیرید

گرچه دیابت نوع دو می‌تواند بدون علامت باشد، اما در بسیاری از افراد، نشانه‌های خفیف و تدریجی وجود دارد که اگر کنار هم قرار داده شوند، می‌توانند زنگ خطر باشند؛ از جمله:
– تشنگی بیشتر از حد معمول یا خشک شدن مکرر دهان
– تکرر ادرار، به‌خصوص بیدار شدن چندباره در طول شب
– خستگی غیرمعمول، کاهش انرژی و احساس سنگینی در طول روز
– تاری دید موقتی یا تغییر در شماره عینک طی مدت کوتاه
– دیر خوب شدن زخم‌ها، به‌خصوص در پاها
– عفونت‌های پوستی یا قارچی مکرر

سازمان جهانی بهداشت در برگه اطلاعات خود درباره دیابت
(WHO Diabetes Fact Sheet)
تأکید می‌کند که این علائم را نباید نادیده گرفت و هر فرد در معرض خطر باید در صورت مشاهده چنین نشانه‌هایی به‌موقع برای آزمایش اقدام کند.

۵. چه آزمایش‌هایی دیابت پنهان را آشکار می‌کنند؟

برای تشخیص دیابت نوع دو و پیش‌دیابت، معمولاً از چند آزمایش اصلی استفاده می‌شود:
– قند خون ناشتا (FBS)
– آزمایش HbA1c (میانگین قند خون ۲ تا ۳ ماه گذشته)
– تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)

نهادهایی مانند
IDF Diabetes Atlas
و راهنماهای ملی دیابت توصیه می‌کنند افراد پرخطر حتی در صورت نداشتن علامت، در فواصل منظم (مثلاً هر ۱ تا ۳ سال) این آزمایش‌ها را انجام دهند تا موارد «پنهان» زودتر شناسایی شوند.

۶. چگونه می‌توان از دیابت پنهان پیشگیری یا آن را زودتر شناسایی کرد؟

خبر خوب این است که هم پیش‌دیابت و هم بسیاری از موارد دیابت نوع دو، با تغییر سبک زندگی و تشخیص زودهنگام، قابل کنترل و تا حدی قابل پیشگیری هستند. پیشنهادهای کلیدی شامل موارد زیر است:
– انجام چکاپ دوره‌ای قند خون در افراد پرخطر، بر اساس توصیه پزشک یا راهنماهای بالینی کشور.
– اصلاح تغذیه: کاهش مصرف قندها، نوشیدنی‌های شیرین، نان و برنج سفید و شیرینی‌ها، و افزایش مصرف سبزیجات غیرنشاسته‌ای، پروتئین بدون چربی و غلات کامل.
– افزایش فعالیت بدنی: حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط (مثل پیاده‌روی تند) در هفته، به‌همراه تمرینات قدرتی.
– کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن؛ حتی کاهش ۵ تا ۷ درصد وزن بدن می‌تواند خطر بروز دیابت را به‌طور قابل‌توجهی کم کند.

سازمان جهانی بهداشت در گزارش
Urgent action needed as global diabetes cases increase four-fold
تأکید می‌کند که تشخیص زودهنگام و مدیریت مؤثر دیابت، یکی از کلیدی‌ترین اقدامات برای کاهش بار جهانی این بیماری است.

۷. نقش خودمراقبتی و تجهیزات خانگی در مدیریت دیابت

برای افرادی که دیابت دارند یا در مرحله پیش‌دیابت هستند، استفاده منظم از دستگاه‌های خانگی اندازه‌گیری قند خون (گلوکومتر) بخشی مهم از خودمراقبتی است. ثبت قند خون ناشتا و قند بعد از غذا به بیمار و پزشک کمک می‌کند بفهمند کدام غذاها، چه میزان فعالیت بدنی و چه دوزی از دارو، قند خون را در محدوده هدف نگه می‌دارد.

در بسیاری از راهنماهای آموزشی، از جمله ویدئو
پرسش و پاسخ IHME درباره دیابت تشخیص‌نداده‌شده
بر اهمیت دسترسی به تجهیزات پایش قند خون برای بیماران تأکید شده است.

تیم علمی
فروشگاه تجهیزات پزشکی کیان‌طب
تلاش می‌کند با ارائه اطلاعات علمی قابل‌اعتماد و تأمین دستگاه‌های گلوکومتر، نوار تست، لنست و سایر تجهیزات مرتبط، به بیماران کمک کند قند خون خود را دقیق‌تر پایش کنند و از عوارض ناشی از تشخیص دیرهنگام و کنترل ناکافی پیشگیری شود. اگر در معرض خطر دیابت هستید، صحبت با پزشک و شروع یک برنامه منظم آزمایش و پایش قند خون می‌تواند قدمی اساسی برای محافظت از سلامت آینده شما باشد.